Heidense Heiligdommen verschijnt op 7 mei

boek coverOp 7 mei 2019 verschijnt Heidense Heiligdommen bij uitgeverij Omniboek. Het boek gaat uitgebreid in op de vraag wat wij weten over religieuze opvattingen en praktijken vanaf circa 300 voor het begin van de jaartelling tot het heden, die buiten de christelijke belevingswereld vielen. Dit gaat aan de hand van vier vragen:

  • wat weten we over religieuze beleving in de lage landen voor de christianisering?
  • wat gebeurde er met de prechristelijke elementen tijdens en in de eeuwen na de kerstening?
  • in hoeverre kunnen we iets zeggen over het proces van bewuste en onbewuste herhaling en hertaling van het prechristelijke?
  • welke zichtbare fenomenen herinneren daar vandaag de dag nog aan?

Het boek gaat over de landschappelijke gevolgen van religieus gedrag. Sacrale landschappen zijn een samenstel van plekken die door hun vorm of de aanwezigheid van water of andere natuurverschijnselen uitnodigden tot rituele handelingen. Die moesten ervoor zorgen dat de gemeenschappen functioneerden: dat het graan groeide, dat het vee vruchtbaar was en de mens gezond bleef. Als cadeau aan de hogere machten bracht men offers op deze plekken. Dat kon van alles zijn dat intrinsieke waarde voor de gevers had: voorwerpen van steen, hout, brons, ijzer, textiel, menselijke en dierlijke resten, huishoudelijke voorwerpen enzovoorts. Soms waren deze objecten bewust onbruikbaar gemaakt. Omdat in venen de omstandigheden het gunstigst waren om deze offergaven bewaard te laten blijven, lijkt het alsof er vooral in venen en veentjes werd geofferd, maar er waren zeker ook drogere plekken op de zandgronden, en er werd ook in water en in beekdalen geofferd. De deposities gingen door tot ver na de introductie van het christendom, op sommige plekken zeker tot in de 16e eeuw. Uit verbodsbepalingen die door de kerk in de 9e eeuw werden opgeschreven bleek dat het offeren bij bomen, stenen, bronnen en bossen nog steeds voortgang vond. Een andere continuïteit in het denken van de mens betreft het belang dat aan de voorouders werd gehecht. Men nam het christendom wel over, maar dat gebeurde mondjesmaat, zo tussen de 8e en de 13e eeuw. Pas toen raakte het landschap overdekt met christelijke kerken, en zorgden priesters ervoor dat in ieder geval de mens het Woord van de christelijke leer kent.

Het overnemen van het Woord betekende niet dat men daarop geheel vertrouwde als het om het dagelijks voortbestaan van de mens ging. Zo bleef het geven van geschenken met kerstmis; het versieren van het huis en van cultusplekken met groen bij jaarfestivals als midwinter en midzomer. Het vuren stoken bij het begin van de zomer en op midzomer wordt al in antieke bronnen genoemd. Veldprocessies zijn de opvolgers van oudere tochten om de vruchtbaarheid van de akkers te bevorderen. Ook de meiboom lijkt oud, omdat deze in heel Europa voorkomt.

Wat dit boek vooral laat zien is dat de geschiedenis van dit gedrag als een taart die laag over laag gemaakt wordt kan worden beschouwd.  In de eerste eeuwen na de kerstening probeert de clerus actief een aantal heidense gebruiken en gewoonten tegen te gaan, die nog uit de prehistorie/Romeinse tijd stammen. Dan worden steeds meer onderdelen van het heidendom geïncorporeerd in het christendom (heiligen, feestdagen, magie tegen ziekten (relieken). De giften die nu in de kerken worden gegeven, kennen een lange traditie: voorwerpen van (edel) metaal, afbeeldingen van (te) genezen lichaamsdelen, vlas, etenswaren. Heiligen namen de functies over van de oude hogere machten. Het is niet verwonderlijk dat de oudste verhalen over wonderdoende beeldjes en bomen uit de 14e en 15e eeuw dateren. Feestdagen kwamen in de plaats van heidense hoogtijdagen. Wat niet in dit systeem past wordt gedemoniseerd. Dat gebeurt vooral in de 15e eeuw, als er door interne spanningen in de kerk nieuwe stromingen ontstaan, die de oude tradities als ‘paapsche stoutigheden’ omschrijven. In de later protestants geworden landsdelen is er dan ook veel verdwenen (maar zeker niet alles), maar in de katholieke streken is er tegen de verdrukking in nog veel overgebleven: heilige bomen, bronnen. Oude tradities als de herkomst van kinderen uit bomen, onder stenen en uit putten vindt men nog in het hele land.

Kortom, een boek over verschijnselen uit het verleden die in toenemende mate een inspiratie vormen voor mensen van nu voor wie de natuur betekenisvol is!

ISBN 9789401914338. Prijs 22,50

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.